Trainen van de kat

U  kunt uw kat eenvoudige opdrachten leren uitvoeren, zoals zitten en een kattenluik gebruiken, maar hij kan ook meer ingewikkelder oefeningen onder de knie krijgen: pootje geven, apporteren of opzitten als een stokstaartje. Niettemin zal voor veel katteneigenaren gedragstraining vooral een belangrijk middel zijn om hun kat te kunnen borstelen, zijn tanden, vacht en nagels onderzoeken of hem ’s nachts binnen te kunnen roepen.

Een kat trainen is een lastig en tijdrovend proces. Of het doel nu is om uw kat te kunnen borstelen of hem een trucje te leren: hierbij zal men altijd het eigen tempo van de kat moeten volgen.

Straffen is uit den boze. Uw kat zal weglopen of bang worden bij de minste vorm van straf. Schelden, schreeuwen, fysiek geweld maar zelfs het onthouden van een beloning op het verkeerde moment staan een goede relatie met uw kat in de weg. Dit komt doordat katten andere overlevingstactieken gebruiken dan de bescherming te zoeken van een groep zoals de hond doet. Alle vorm van training is dus juist gericht op het belonen van gewenst gedrag waarbij u de nadruk legt op het geven van duidelijke signalen en een nauwkeurige timing.

Clickertraining is daarom uitermate geschikt om het gedrag van uw kat te veranderen. De clicker is inmiddels een bekend hulpmiddel bij de training van honden om aan te geven welke gedrag precies beloond wordt. Een clicker is een klein kunststof doosje waarin een buigzaam metalen plaatje zit dat een dubbel ‘klik-klik’ geluid maakt wanneer het ingedrukt wordt. Dit is een zeer kenmerkend, eenduidig geluid waarmee een trainer een dier veel duidelijker dan met stem alleen specifiek gedrag kan ‘aanwijzen’.

Het dier wordt geleerd dat het geluid van de clicker voorspelt dat er een beloning volgt. Zo wordt de training minder afhankelijk van de daadwerkelijke beloning omdat, als uw kat eenmaal de link heeft gelegd tussen klik en beloning, het dier zal begrijpen dat het geluidssignaal het gewenste gedrag markeert. Welke beloning u het beste kiest, zal altijd van de kat afhangen. Sommige katten doen graag hun best voor kleine stukjes gekookte kip of andere luxe snacks. Anderen jagen als beloning ook graag op een stuk touw. Verwacht niet dat uw kat iets voor u zal doen alleen voor een aai of complimentje.

Zoek dus eerst een passende beloning en bedenk vervolgens welk signaal u gaat gebruiken. Leer nu de kat eerst wat het geluidssignaal betekent. Dit doet u door meerdere keren het geluid te laten horen en direct daarna de beloning te geven. Als uw kat bij het horen van het geluid meteen kijkt waar zijn beloning blijft, heeft hij begrepen dat het geluid de beloning voorspelt. Nu kunt u het signaal gaan inzetten bij de training. Deel de oefening op in kleine stukjes.

Een kat leren om een kattenluikje te gebruiken is een goed voorbeeld: u zult de kat eerst moeten leren om door het gat in de deur te lopen en begint met het luikje wijd open te zetten. Bevestig het juiste gedrag telkens met een clicker, een ander vast geluidssignaal of woord en geef aansluitend een beloning. In de eerste instantie kunt u clicken en belonen voor bijvoorbeeld het snuffelen aan de opening.

Vervolgens vraagt u steeds meer, en moet hij bijvoorbeeld zijn kop een stukje door de opening doen om de beloning te verdienen. Zo komt hij stapje voor stapje dichter bij het gewenste gedrag. Als uw kat heeft geleerd om zonder aarzelen in en uit te lopen, kunt u het luikje gedeeltelijk dicht doen. Nu begint u weer met clicken en belonen voor eerst snuffelen aan het deurtje, dan voor een stukje tegen het deurtje duwen, dan voor zijn kop door het deurtje doen. Uw kat leert zo dat hij tegen het luikje moet duwen om erdoor te kunnen. Ook dit moet herhaaldelijk bevestigd en beloond worden.

Tot slot kunt u uw kat dan leren dat hij bevestigd en beloond wordt als hij het gesloten kattenluik openduwt en naar buiten gaat. Aangeleerd gedrag houdt op termijn stand omdat het zelflonend blijkt: uw kat heeft hoge nood, gaat door het kattenluikje en wordt beloond omdat hij zich buiten kan ontlasten; uw kat heeft honger, komt naar binnen en wordt beloond met voedsel, etc. Het gedrag houdt zichzelf in stand zonder beloning van buitenaf: het gebruik van het kattenluikje is telkens weer een beloning op zich.

Training is tweerichtingsverkeer! U probeert uw kat te leren om zich te gedragen zoals u dat wilt, maar tegelijkertijd probeert uw kat ú te trainen en te plooien naar zijn wensen. Wanneer u de basisprincipes van gedragstraining onder de knie heeft, zult u in ieder geval van uw kat kunnen leren hoe hij uw gedrag weet te bespelen!

Als u uw kat wilt trainen

• Stel een duidelijk doel. Bijvoorbeeld: u wilt uw kat kunnen borstelen. Welk gedrag van uw kat verwacht u, wanneer kunt u zeggen dat u uw doel heeft bereikt? 
• Deel de oefening op in kleine stukjes. Een kat loopt misschien al weg zodra hij de borstel ziet, laat staan dat u hem mag borstelen.
• Zoek naar een beloning waar uw kat echt dol op is. Een alledaags brokje voeding is geen echte beloning als er de hele dag een bakje eten voor uw kat klaarstaat. Een bijzondere snack is een echte beloning en goede motivator.
• Gebruikt u voedsel als beloning, geef dan kleine hapjes zodat u uw kat veelvuldig kunt belonen tijdens elke trainingssessie.
• Kies voor u begint een duidelijk signaal om goed gedrag te bevestigen. Dit kan een clickersignaal zijn (houd de clicker niet te dicht bij uw kat en zorg dat u hem niet laat schrikken met het aanvankelijk onbekende geklik) of een vast, kort commando met de betekenis ‘hier wordt je voor beloond’. Voorbeelden van commando’s zijn ‘Yes’ of ‘Goed’. Spreek dit altijd kort en op dezelfde toon uit. Kies een woord dat u verder niet veel gebruikt, want na het gebruik van het woord moet altijd een beloning volgen!
• Straf uw kat nooit tijdens gedragstrainingen. Zelfs een kleine berisping kan averechts werken. Vertrouw dus op beloning om het gewenste gedrag te versterken en negeer ongewenst gedrag.